Kıdem Tazminatı Nedir, Şartları Nelerdir?

Kıdem Tazminatı

Kıdem Tazminatı Nedir?

Kıdem tazminatı işveren tarafından işçinin belli koşullarda iş yerinde çalıştığı tüm sürede kazandığı kıdemin karşılığında ödenen tazminattır. İşçi, çalıştığı kurum veya kuruluşa yıllar boyunca belli bir emek vermekte ve işverenin işinin devamlılığına katkı sağlamaktadır. Bu sebeple işçinin düzenli ve sürekli şekilde çalışmasının karşılığı olarak ve çalıştığı süre baz alınarak kendisine kıdem tazminatı verilmektedir. Kıdem tazminatı işçinin son aldığı ücretin üzerine yol yemek ve sosyal yardım hakları eklenerek elde edilen brüt ücret üzerinden hesaplanarak ödenmektedir.

 İşçinin Kıdem Tazminatı Alabilmesinin Şartları Nelerdir?

İş kanunu çerçevesinde işçinin işveren tarafından kıdem tazminatı alabilmesi için belli şartlar sağlanması gerekmektedir. Bu şartlar şu şekildedir;

4857 sayılı İş Kanunu’na göre, iş sözleşmesi çerçevesinde bir işyerinde çalışan kişilere işçi denilmektedir. İş sözleşmesinin sözlü veya yazılı olması burada bir fark yaratmamaktadır. Uygulamada ise, çoğunlukla işçiler yazılı bir sözleşme olmaksızın çalışmaktadırlar. İş kanunun 14. maddesine göre aşağıda sıralanan iş ve meslek gruplarının yaptıkları çalışmalar işçilik sayılmamakta bu sebeple de kıdem tazminatı alamamaktadır.

  1. Denizde ve hava taşıma kurumlarında çalışanlar
  2. 50’den daha az işçi çalıştırılan yerlerde çalışan işçiler
  3. Aile ekonomisine dahil olan tarımla ilgili işlerde çalışanlar
  4. Aile üyeleri arasında ve 3. dereceye kadar hısımları ile yapılan evde ve el sanatlarına dayalı işler
  5. Ev hizmetinde çalışan kişiler
  6. Çıraklar
  7. Rehabilite edilenler
  8. Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu içerisindeki 2. maddeye göre 3 kişinin çalıştığı yerlerde çalışan kişiler
  9. Sporcular

İşçinin kıdem tazminatı alabilmesi için belirlenen şartlardan biri de işçinin en az 1 yıl süre ile aynı işte çalışmasıdır. İşçinin kıdem tazminatı almaya hak kazanabilmesi için aynı iş yerinde 1 yıl süre ile devamlı olarak çalışmış olması gerekmektedir. Bu sürenin altında çalışan kişilere tazminat verilmemektedir. İşçi aynı işverene bağlı olarak farklı iş yerlerinde çalışırsa da kıdem tazminatı alamaz.

Kıdem tazminatı alınabilmesi için sözleşmenin belirsiz süreli olması gerekmektedir. Sözleşmenin yazılı veya sözlü olması fark etmez. Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan kişiler, sürenin sonuna gelindiği de iş verenden kıdem tazminatı alamazlar. Ancak belirli iş sözleşmesi dahilinde çalışan işçiler sözleşmede kararlaştırılan iş sürecinin sonu gelmeden işveren tarafından haksız bir neden sebebi ile fesih edilirse işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanabilir.

İşçinin kıdem tazminatı alabilmesi için sözleşmenin bitişinden itibaren 5 sene içerisinde bu tazminatı talep etmesi gerekir. Sonrasında tazminat davası açılamaz, kıdem tazminatı talep edilemez.

 İşçi Hangi Durumlarda Kıdem Tazminatına Hak Kazanır?

İşçi iş sözleşmesini haklı bir sebep göstererek feshetmiş ise kıdem tazminatı almaya hak kazanmaktadır. İş veren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde ise, işçinin kıdem tazminatı alması için işverenin haksız feshetmiş olması gerekmektedir. Eğer iş veren tarafından yapılan fesih haklı ise, işçi kıdem tazminatı alamaz.

İş sözleşmesinin konusunda yer alan ve işin yapılmasında işin niteliğinde doğrudan var olan bir sebepten dolayı işçi sağlığı ya da yaşayışı tehlikeye girerse, iş sözleşmesi feshedilebilir. Örnek yargıtay kararında, iş yerinde ölümcül nitelikte bir meslek hastalığına yakalanan işçi sözleşmesini feshederek kıdem tazminatına hak kazanmıştır. Karar Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından verilmiş 2014 / 7648 sayılı karardır.

İşçinin geçimi emek üzerinden sağlanmaktadır. Bu sebeple maaşının, fazla mesaiden doğan alacaklarının veya başka bir alacağının ödenmemesi durumunda ya da buna ek olarak sürekli alacaklarının geç ödenmesi durumunda işçi iş akdini feshedebilir. Bu fesihte işçi haklı olup, kıdem tazminatına hak kazanmaktadır.

İşçi eğer işveren tarafından sözlü hakaret, cinsel taciz, tehtit veya mobbinge maruz kaldıysa, işçinin ailesinden herhangi birine karşı suç işlenmiş veya kötü sözler edilmiş ise, işçilerden biri bu suçlardan birini yapar ve işçi işverene bildirmesine rağmen işveren önlem almazsa işçi iş akdini haklı şekilde feshedebilir. Aslında işveren tarafından işçiye karşı işlenen her suç için işçi sözleşmeyi feshedebilir ve kıdem tazminatı alabilir. Suçun niteliğinin bu aşamada bir önemi bulunmamaktadır. İşçi kendisine karşı işveren tarafından yapılan suça katlanmak zorunda değildir. Son dönemlerde daha sık duyulan ve mobbing olarak adlandırılan; işverenin işçiyi yıldırmak için işyerinde rahatsızlık vermesi, psikolojik baskı yapması durumunda işçi sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı alabilir.

İşçi parça başı üzerinden çalışıyor ise ve işçiye parça başına düşenden daha a ücret ödeniyorsa işçi sözleşmesini feshedebilmektedir. Bu durumda da işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanmaktadır.

İşçi askerlik görevini yapmak için iş akdini feshediyor ise kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Erkek işçiler zorunlu askerlik hizmeti sebebi ile işten ayrılmak zorunda kalabilirler. Bu durumda işveren işçiye alacaklarını ve kıdem tazminatını ödemelidir.

Bunlara ek olarak işçi emekli oluyor ise veya işçinin iş koşullarında değişiklik oluştuysa işçi haklı olarak iş akdini feshedebilir. İş yerinin olduğundan uzak bir yere taşınması da bu şartlara dahildir.

Comments

Leave a Reply

XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>