İşçi Hakları Nelerdir?

İşçi ile işveren arasındaki ilişkileri düzenleyen İş Hukuku kapsamında işçiler pek çok açıdan koruma altına alınıyor. Ancak hakların bilinmesi herhangi bir kayba uğramamak ve mağdur olmamak için oldukça önem taşıyor. Kıdem tazminatından ihbar tazminatına, fazla mesai ücretlerinden yıllık izin kullanımlarına kadar birbirinden önemli konular hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan işçiler farkında bile olmadan haklarından yararlanamayabiliyor. İşte bilinmesi elzem olan işçi hakları!

İşçi ile işveren arasındaki ilişkileri düzenleyen İş Hukuku kapsamında işçiler pek çok açıdan koruma altına alınıyor. Ancak hakların bilinmesi herhangi bir kayba uğramamak ve mağdur olmamak için oldukça önem taşıyor. Kıdem tazminatından ihbar tazminatına, fazla mesai ücretlerinden yıllık izin kullanımlarına kadar birbirinden önemli konular hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan işçiler farkında bile olmadan haklarından yararlanamayabiliyor. İşte bilinmesi elzem olan işçi hakları!

İş Kanunu ile belirlenen işçi hakları, Çalışma Bakanlığı tarafından da denetleniyor. İşçi ile iş veren arasında yaşanan uyuşmazlıklara ise İş Mahkemeleri bakıyor. Konu o noktaya gelmeden de hangi hakka sahip olunduğunu bilmek önem taşıyor. Öncelikle BM tarafından İnsan Hakları Bildirgesi‘ne eklenen maddeden söz edelim:

“Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır.”

İnsan Hakları Bildirgesi

Peki, İş Kanunu’na göre işçi hakları nelerdir? Kıdem tazminatını kimler alabilir? Haksız yere işten çıkarılan bir çalışan neler yapabilir?

Maaş Alma Hakkı

Her işçinin en temel hakkı elbette yaptığın işin karşılığında hak ettiği bedeli almaktır. İşte buna maaş alma hakkı deniyor. Maaşın miktarı, periyotları, avans kullanma hakkı gibi ayrıca maaş almaya bağlı olan farklı haklar olduğunu da bilmelisiniz. Tüm bunların detayları ise işçi ile işveren arasında en başta yapılan iş sözleşmesiyle belirleniyor ve böylelikle her iki taraf açısından da hukuki koruma devreye girmiş oluyor. İş sözleşmesinin, işverenin maaş konusunda yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda dava açılması adına çok önemli! Bu nedenle iş sözleşmesi yapmadan bir yerde çalışmaya başlamamak da en önemli hususlardan biri olarak karşımıza çıkıyor.

Sosyal Sigorta Hakkı

Herkes sosyal sigortadan faydalanma hakkına sahiptir. Kişiler hem kendileri hem de varsa bakmakla yükümlü oldukları kişiler için sosyal sigortadan faydalanmak durumundalar. Bu nedenle İş Hukuku da işverenin tüm çalışanlarına sosyal sigorta yapmasını zorunlu kılıyor. Sigortasız işçi çalıştırmak suç kabul ediliyor. Yine de hala sigortasız işçi çalıştıran kurumların sayısı az değil. Ya da sigorta primlerini ödemesi gereken miktardan daha az ödeyen işverenler olduğu biliniyor. Bu gibi durumlar tespit edildiğindeyse işverene karşı dava açılabiliyor. Temel işçi hakları arasında sosyal sigorta hakkının olduğunu unutmamak gerekiyor. Deneme süresi kapsamında sosyal sigortanın zorunlu olduğunu bir kez daha hatırlatalım.

Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakkı

İş davalarının en sık karşılaşılan konuları kıdem ve ihbar tazminatları oluyor. Kıdem tazminatı, işverenin iş sözleşmesinden bağımsız olarak işçiyi çıkarması nedeniyle ödemekle yükümlü olduğu bir tazminat… İşveren işçiyi iyi niyet kurallarına aykırı olmak, işyeri kurallarına uymamak gibi sebepler nedeniyle işten çıkarabilir ancak bunların da ispatlanması gerekiyor. Öte yandan iş yerinde haksızlığa uğrayan bir işçi de işinden ayrılabiliyor. Maaş, prim gibi ödemeler yapılmadığında ya da işçi işvereni tarafından sigorta primlerinin yatırılmadığını tespit ederse iş sözleşmesini feshetme hakkına sahip oluyor. Bu durumda da işveren çalışanına kıdem tazminatını ödemekle yükümlü oluyor.

İhbar tazminatı ise hem işvereni hem de işçiyi bağlayan iki taraflı bir konu. İşçi ayrılmak istediğini belli bir süre önceden işverene söylemekle yükümlü. Aksi halde ihbar süresi kapsamında tazminat ödemekle yükümlü oluyor. Elbette aynı durum işveren için de geçerli. İşveren de eğer çıkarmak istiyorsa bunu işçiye iş sözleşmesinde belirtilen süre kadar önceden söylemekle yükümlü. Aksi halde ihbar tazminatı ödemeye mecbur kalıyor. Bu bağlamda her iki taraf için geçerli başka durumlar da var. Örneğin, işçi ayrılmak istediğini önceden haber verdiyse çalışmaya devam edeceği süre zarfında her gün mesai saatleri içerisinde iş arama hakkına sahip. Bu hakkın ister günlere bölerek isterse toplu olarak da kullanabiliyor.

Yıllık İzin, Resmi ve Milli Bayramlarda Tatil Hakkı

Yıllık izinler ve kullanımları, hafta tatilleri, ara dinlenmeler, resmi ve milli bayramlarda tatil yapma hakkı gibi konular da İş Hukuku kapsamında kurallara bağlanmış durumda. Her işçinin yılık izin kullanma hakkı olduğunun altını çizelim. Bununla birlikte haftalık ve gün içi dinlenme hakları da bulunuyor. Eğer yıllık izin kullanmadan işinden çıkarıldıysa işçi kuruma dava açabiliyor. Aynı zamanda her işçinin haftada en az bir gün ücretli izin hakkı da var. İşçi hakları kapsamında gün içerisinde dinlenme süresinin bulunduğunu da tekrar hatırlatalım.

Gelelim izin hakları arasında kafa karıştıran resmi ve milli bayram tatillerine… Yine her işçinin resmi ve milli bayram günlerinde tatil yapma hakkı olduğunu bilmelisiniz. Bir işveren bu özel günlerden işçisinden mesai yapmasını istiyorsa ücret ödemesi de gerekiyor. İşçi bu ücreti talep etme hakkına sahip oluyor. Fazla mesai ücreti, işçinin normal çalışma ücretinin iki katı şeklinde ödeniyor.

İş Arama Hakkı

İşverenin işçiye, işten çıkarıldığını tebliğ ettikten sonra iş araması için izin vermesi İş Kanunu’nda zorunlu tutuluyor. Üstelik daha önce de belirttiğimiz gibi işçi bu hakkını mesai saatleri içerisinde kullanabiliyor. İşveren ücretten herhangi bir kesinti yapamıyor.

İşe İade Hakkı

Eğer bir işçi haksız yere işten çıkarıldıysa ve bunu ispat edebilecek durumdaysa hiç durmadan işe iade davası açabilir. Bu da temel işçi haklarından biridir. Eğer mahkeme işçiyi, haklı bulursa işe iadesine hükmedebilir. Böyle bir durumda işveren o işçiyle yoluna devam istemezse her türlü zararını hem maddi hem de manevi bakımdan tazmin etmekle yükümlüdür.

Çalışırken Sahip Olunan Haklar

Sadece işten ayrılırken ya da çıkarıldığında sahip olunan haklar yok elbette. İşçilerin çalışma süreçlerinde de sahip oldukları temel bazı haklar bulunuyor. O hakları ise şu şekilde sıralayabiliriz:

  • İşveren tarafından eşit davranılma
  • Ücretli mazeret izni kullanma
  • İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmış olması
  • Kadın çalışanlar için analık, doğum sonrası ücretsiz izin, yarı zamanlı çalışma ve süt izni hakkı
  • Maaşın ödenmemesi durumunda işten kaçınma
  • Günde 11 saatten çok çalışmama
  • Yılda 270 saatten fazla mesai yapmama
  • Çalışma belgesi alma

Comments

    Leave a Reply

    XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>